Sommige verstandskiezen breken netjes door, functioneren prima en geven een leven lang geen problemen. Andere liggen scheef, komen maar gedeeltelijk door of veroorzaken steeds opnieuw ontstekingen. En soms kan een verstandskies schade veroorzaken zonder dat je daar aanvankelijk veel van merkt.
Daarom is ons uitgangspunt bij Mondzorg Oost in Nijmegen:
Niet iedere verstandskies hoeft eruit. Maar iedere verstandskies verdient wél een goede beoordeling.
We kijken naar de ligging, beschikbare ruimte, mondhygiëne, klachten, leeftijd, gezondheid van de kies ervoor en mogelijke risico's van verwijderen én laten zitten.
Daarna bespreken we samen wat verstandig is.
Tandarts - implantoloog Nathan Kinket legt het graag goed uit:
Een verstandskies is de derde grote kies achter in de mond en wordt daarom ook wel de derde molaar genoemd.
De meeste mensen hebben maximaal vier verstandskiezen:
Ze zijn de laatste tanden die zich ontwikkelen en breken vaak pas in de late tienerjaren of jongvolwassen leeftijd door.
Maar niet iedereen heeft vier verstandskiezen.
Sommige mensen hebben er drie, twee, één of helemaal geen.
En soms is een verstandskies wel aangelegd, maar breekt hij nooit door.
Verstandskiezen breken vaak ergens tussen ongeveer 17 en 25 jaar door, maar er bestaan grote individuele verschillen.
Bij de één staat de verstandskies op zijn achttiende volledig in de mond.
Bij een ander gebeurt dat pas jaren later.
En bij sommige mensen blijft de kies volledig of gedeeltelijk in het kaakbot liggen.
Dat noemen we een geïmpacteerde of niet-doorgebroken verstandskies.
Niet omdat je er verstandiger van wordt.
Helaas.
De naam verwijst naar de relatief late leeftijd waarop deze kiezen meestal verschijnen: rond de periode waarin iemand volwassen wordt.
Je krijgt ze dus op de leeftijd van het verstand.
Of dat bij iedereen precies tegelijk komt, laten we graag in het midden. 😉
Het probleem is meestal niet dat het een verstandskies is.
Het probleem is de plek.
Een verstandskies staat helemaal achter in de mond. Daar is soms onvoldoende ruimte om netjes door te breken en het gebied kan lastig schoon te houden zijn.
Daardoor kan een verstandskies:
Vooral gedeeltelijk doorgebroken verstandskiezen kunnen lastig zijn.
Er kan een stukje tandvlees over de kies blijven liggen waaronder voedselresten en bacteriën zich ophopen.
Dat kan leiden tot een ontsteking rond de verstandskies.
Een ontsteking van het tandvlees rondom een gedeeltelijk doorgebroken tand of kies noemen we pericoronitis.
Dit zien we relatief vaak rond verstandskiezen in de onderkaak.
Klachten kunnen zijn:
Een eenmalige irritatie betekent niet automatisch dat de verstandskies onmiddellijk verwijderd moet worden.
Bij terugkerende of ernstigere ontstekingen wordt verwijderen eerder een serieuze optie.
Nee.
Vroeger werd daar gemakkelijker voor gekozen.
De huidige benadering is genuanceerder.
Een klachtenvrije verstandskies die gezond is, gunstig ligt en goed schoon te houden is, hoeft niet automatisch verwijderd te worden.
Tegelijkertijd betekent “ik voel niets” niet altijd dat er niets aan de hand is.
Daarom kijken we niet alleen naar pijn.
We beoordelen ook het risico op toekomstige problemen en de mogelijke gevolgen voor de kies ervoor.
De KIMO-richtlijn Derde Molaar geeft hiervoor een evidence-based kader.
Het gaat dus niet om:
“Verstandskies gevonden → verstandskies eruit.”
Maar om:
“Verstandskies gevonden → beoordelen wat in deze situatie verstandig is.”
Een verstandskies kan vaak blijven zitten wanneer:
We kunnen dan kiezen voor monitoren.
Dat betekent dat we tijdens periodieke controles blijven kijken of de situatie verandert.
Niets doen betekent in de tandheelkunde namelijk niet altijd:
nooit meer naar kijken.
Soms betekent het:
bewust volgen.
Verwijdering kan bijvoorbeeld worden overwogen wanneer een verstandskies:
De beslissing is altijd individueel.
Ook leeftijd, medische gezondheid, ligging van de wortels en risico op complicaties spelen mee.
Dat kan.
Vooral een verstandskies in de onderkaak die schuin naar voren ligt, kan dicht tegen de tweede grote kies aanliggen.
Daar kan een moeilijk reinigbare plek ontstaan.
Mogelijke gevolgen zijn bijvoorbeeld:
Dat is één van de redenen waarom we niet alleen naar de verstandskies zelf kijken.
De kies ervoor is vaak minstens zo belangrijk.
Een gezonde tweede molaar willen we natuurlijk graag beschermen.
Dit is een hardnekkig verhaal.
Veel mensen denken dat verstandskiezen de tanden van achter naar voren drukken waardoor de voortanden uiteindelijk scheef gaan staan.
Zo eenvoudig ligt het niet.
Tanden kunnen gedurende het leven van positie veranderen en vooral in de onderkaak kan later crowding ontstaan.
Maar het ontstaan van scheefstand is multifactorieel en kan niet simpelweg aan de druk van verstandskiezen worden toegeschreven.
Alleen verstandskiezen verwijderen om toekomstige scheefstand van de voortanden te voorkomen is daarom geen vanzelfsprekend uitgangspunt.
Niet per se.
Pijn achter in de mond kan verschillende oorzaken hebben.
Bijvoorbeeld:
Daarom onderzoeken we eerst waar de pijn vandaan komt.
Pas daarna beslissen we wat nodig is.
Pijn is een reden om te kijken, niet automatisch een opdracht om te trekken.
Ook dat hangt af van de situatie.
We maken niet automatisch bij iedere verstandskies dezelfde foto.
Wanneer beeldvorming nodig is, kiezen we een opname die antwoord geeft op de klinische vraag met een zo laag mogelijke stralingsbelasting.
Afhankelijk van de situatie kan dat bijvoorbeeld een lokale röntgenfoto of een panoramische opname (OPT) zijn.
Op een panoramische opname kunnen we onder andere beoordelen:
Maar een röntgenfoto maken we op indicatie.
Niet omdat iemand toevallig 18 is geworden.
Een CBCT maakt driedimensionale beelden van tanden, wortels, kaakbot en omliggende anatomische structuren.
Dat kan waardevolle aanvullende informatie geven.
Maar een CBCT heeft een hogere stralingsbelasting dan conventionele tandheelkundige röntgenopnamen en wordt daarom niet standaard gemaakt voor iedere verstandskies.
Een situatie waarin aanvullende 3D-informatie relevant kan zijn, is bijvoorbeeld wanneer bij een verstandskies in de onderkaak op conventionele beeldvorming een nauwe relatie met de nervus alveolaris inferior wordt vermoed.
Dat is de zenuw die onder andere het gevoel in de onderlip en kin verzorgt.
De vraag is dan:
levert een CBCT aanvullende informatie die de behandelkeuze of uitvoering daadwerkelijk kan veranderen?
Alleen wanneer het antwoord daarop voldoende positief is, heeft zo'n extra opname zin.
Meer beeld is niet automatisch betere zorg. De juiste beeldvorming op het juiste moment wel.
Door de onderkaak loopt een zenuwkanaal waarin de nervus alveolaris inferior loopt.
De wortels van een onderste verstandskies kunnen:
Bij het verwijderen van een verstandskies kan deze zenuw in zeldzame gevallen beschadigd raken.
Dat kan leiden tot veranderd of verminderd gevoel in bijvoorbeeld:
Vaak is een dergelijke gevoelsverandering tijdelijk, maar in uitzonderlijke gevallen kan deze langdurig of blijvend zijn.
Daarom beoordelen we het risico vooraf zorgvuldig.
Soms ligt een onderste verstandskies zó dicht bij de zenuw dat volledige verwijdering een verhoogd risico kan geven.
In geselecteerde situaties kan dan een coronectomie worden overwogen.
Daarbij wordt de kroon van de verstandskies verwijderd, terwijl een deel van de wortels bewust in de kaak achterblijft.
Het doel is om het risico op zenuwletsel te beperken.
Een coronectomie is geen standaardprocedure en is niet voor iedere patiënt of iedere verstandskies geschikt.
Wanneer zo'n situatie speelt, bespreken we de mogelijkheden en kan verwijzing naar een MKA-chirurg aangewezen zijn.
Dat hangt af van hoe de kies ligt.
Een volledig doorgebroken verstandskies kan soms relatief eenvoudig worden verwijderd.
Een gedeeltelijk of volledig geïmpacteerde kies kan een chirurgische verwijdering nodig hebben.
De behandeling gebeurt onder lokale verdoving.
Afhankelijk van de situatie kan de behandelaar:
Welke techniek wordt gebruikt hangt af van de ligging van de kies en de individuele situatie.
Het uitgangspunt is:
voldoende toegang met zo weinig mogelijk onnodig trauma.
Tijdens de behandeling hoort scherpe pijn door de lokale verdoving niet de bedoeling te zijn.
Je kunt wel:
Na de behandeling is napijn normaal.
Ook zwelling en tijdelijk minder ver kunnen openen van de mond komen voor.
De klachten zijn meestal de eerste dagen het duidelijkst en nemen daarna geleidelijk af.
Dat verschilt per persoon en per behandeling.
Na een eenvoudige extractie kan het herstel relatief snel verlopen.
Na chirurgische verwijdering van een diep gelegen verstandskies kun je enkele dagen duidelijk last hebben van:
Plan na een grotere ingreep dus liever niet direct een fotoshoot, bruiloft of belangrijke presentatie.
Een hamsterwang is medisch meestal niet spannend.
Esthetisch soms wel. 😉
Een bekende complicatie na het verwijderen van een kies is alveolitis, vaak ook dry socket genoemd.
Normaal ontstaat na het trekken een bloedstolsel in de tandkas. Dit speelt een belangrijke rol bij de genezing.
Wanneer de normale wondgenezing wordt verstoord, kan enkele dagen na de behandeling hevige pijn ontstaan.
De pijn kan uitstralen naar oor of kaak.
Neem bij toenemende pijn na enkele dagen contact met ons op.
Dit kan meestal goed worden behandeld, maar vraagt wel beoordeling.
Roken is ongunstig voor wondgenezing.
Het kan de kans op postoperatieve problemen verhogen en vertraagt herstel.
Ons advies is daarom om rond de ingreep niet te roken en de instructies van je behandelaar te volgen.
Zie het eventueel als een onverwacht goed moment om helemaal te stoppen.
Je verstandskies zal je er niet voor bedanken.
De rest van je lichaam waarschijnlijk wel.
Niet standaard.
De KIMO-richtlijn adviseert om bij het verwijderen van een derde molaar niet routinematig antibiotica voor te schrijven.
Antibiotica kunnen in specifieke situaties wel geïndiceerd zijn, bijvoorbeeld bij bepaalde risicofactoren of wanneer antibioticaprofylaxe om medische redenen noodzakelijk is.
Dat beoordelen we individueel.
Antibiotica “voor de zekerheid” is dus niet automatisch betere zorg.
Ook dit is geen universele regel voor iedere patiënt.
De KIMO-richtlijn beschrijft dat het gebruik van chloorhexidine rond verwijdering van derde molaren kan worden overwogen om het risico op alveolitis te verminderen.
Afhankelijk van de behandeling en persoonlijke situatie kan je behandelaar hierover een specifiek advies geven.
Volg daarbij het voorgeschreven schema.
Meer of langer spoelen is niet automatisch beter.
Je krijgt na de behandeling persoonlijke instructies.
In het algemeen is het verstandig om:
Ga niet enthousiast zelf in de wond peuteren om te kijken hoe het ermee gaat.
Een genezende wond ziet er zelden zo gezellig uit als hij zich biologisch gedraagt.
Bij twijfel: bel ons.
Welke pijnstilling geschikt is hangt af van je medische situatie, medicatie en de ingreep.
Vaak wordt paracetamol gebruikt en in geschikte situaties kan een NSAID worden overwogen.
Volg altijd het individuele advies van je behandelaar en de bijsluiter.
Gebruik niet op eigen initiatief meer pijnstillers dan aanbevolen.
Neem contact op wanneer je bijvoorbeeld:
Bij twijfel mag je altijd bellen.
We beoordelen liever één keer te vaak of iets normaal geneest dan dat je thuis blijft rondlopen met een probleem.
Dat kan in bepaalde situaties, maar is niet automatisch de beste keuze.
We kijken naar:
Soms is één behandeling logisch.
Soms behandelen we per zijde.
En soms blijven één of meerdere verstandskiezen gewoon zitten.
Vier verstandskiezen hebben betekent dus niet vier extracties.
Veel verstandskiezen kunnen door een daarvoor bekwame tandarts worden verwijderd.
Bij complexere situaties kan verwijzing naar een MKA-chirurg verstandiger zijn.
Bijvoorbeeld wanneer:
Goede zorg betekent niet dat je alles zelf moet willen doen.
Goede zorg betekent ook weten wanneer een collega de betere plek is voor een behandeling.
De late tienerjaren en jongvolwassen leeftijd zijn belangrijke perioden voor de ontwikkeling van verstandskiezen.
Maar we maken niet automatisch op een bepaalde verjaardag een panoramische röntgenfoto.
Tijdens controles beoordelen we de ontwikkeling van het gebit en bepalen we of aanvullende diagnostiek nodig is.
Wanneer er een reden is om de ligging van verstandskiezen verder te beoordelen, bespreken we welke beeldvorming daarvoor passend is.
Niet alle problemen zijn te voorkomen.
De ligging van een verstandskies kun je immers niet zelf veranderen.
Maar goede mondhygiëne helpt wel.
Vooral een gedeeltelijk doorgebroken verstandskies verdient extra aandacht.
Probeer het gebied goed schoon te houden met:
Heb je steeds opnieuw pijn of ontsteking?
Blijf dan niet alleen beter poetsen.
Laat ernaar kijken.
Bij Mondzorg Oost combineren we algemene tandheelkunde, diagnostiek en chirurgische expertise binnen één multidisciplinaire praktijk.
Daarbij hebben we toegang tot moderne beeldvorming, waaronder panoramische röntgen en — wanneer daarvoor een duidelijke indicatie bestaat — 3D-CBCT.
Maar onze modernste apparatuur is niet automatisch onze eerste keuze.
Onze eerste keuze is goed klinisch nadenken.
Daarom werken we volgens een eenvoudige volgorde:
onderzoek → diagnose → risico-inschatting → uitleg → samen beslissen → behandelen als dat nodig is.
Niet andersom.
Nee. Een gezonde, klachtenvrije verstandskies die gunstig ligt en goed schoon te houden is, kan vaak blijven zitten.
Vaak tussen ongeveer 17 en 25 jaar, maar er zijn grote individuele verschillen.
Dit kan komen door druk en irritatie van omliggend tandvlees, maar ook door ontsteking. Bij aanhoudende of hevige klachten is onderzoek verstandig.
Ja. Vooral rond een gedeeltelijk doorgebroken verstandskies kan het omliggende tandvlees ontsteken. Dit noemen we pericoronitis.
Ja. Bij een ongunstige ligging kan een moeilijk reinigbare plek ontstaan en kunnen cariës, botverlies of andere problemen bij de tweede molaar optreden.
Daar is geen eenvoudige één-op-éénrelatie voor. Late scheefstand van de voortanden heeft meerdere oorzaken. Alleen daarom verstandskiezen verwijderen is niet automatisch zinvol.
Nee. Beeldvorming wordt gemaakt wanneer daar op basis van onderzoek een indicatie voor bestaat.
Nee. Een CBCT is aanvullende 3D-diagnostiek en wordt alleen gebruikt wanneer die informatie naar verwachting relevante meerwaarde heeft.
Dat verschilt. Pijn en zwelling zijn de eerste dagen normaal en nemen doorgaans geleidelijk af. Toenemende pijn na enkele dagen kan reden zijn om contact op te nemen.
Niet routinematig. Antibiotica worden alleen gebruikt wanneer daar een specifieke indicatie voor bestaat.
Na een eenvoudige verwijdering soms wel. Na een chirurgische verwijdering kan het verstandig zijn enkele dagen rekening te houden met pijn en zwelling.
Dat hangt af van de behandeling, diagnostiek en of de behandeling bij de tandarts of MKA-chirurg plaatsvindt. Vooraf kunnen we uitleggen welke behandeling wordt verwacht en welke kosten daarbij horen.
Misschien.
Maar misschien ook helemaal niet.
En precies daarom bestaat goede diagnostiek.
Een verstandskies hoeft niet verwijderd te worden omdat hij toevallig een verstandskies is.
We kijken naar:
Daarna bespreken we samen wat verstandig is.
Soms is het antwoord:
“Deze halen we beter weg.”
Soms:
“We houden hem in de gaten.”
En soms:
“Die mag daar wat ons betreft de rest van je leven blijven zitten.”
Alle drie kunnen uitstekende tandheelkundige adviezen zijn.
Heb je pijn bij een verstandskies, komt een kies maar gedeeltelijk door of wil je weten hoe jouw verstandskiezen liggen?
Laat er dan naar kijken.
📍 Mondzorg Oost – Nijmegen
📞 024 – 329 42 38
📧 balie@mondzorgoost.nl
Mondzorg Oost
Eerst kijken. Dan uitleggen. En alleen behandelen wanneer daar een goede reden voor is.
