Als medewerker met aandacht voor diëtetiek kijk ik liever naar wat we uit voedingswetenschap en mondzorg écht weten.
En dan blijkt dat veel populaire uitspraken over suiker en tanden óf niet kloppen óf maar een klein deel van het verhaal vertellen.
Mijn belangrijkste boodschap?
Je tanden hebben geen behoefte aan perfect eten. Ze hebben vooral behoefte aan minder vrije suiker, voldoende fluoride én rust tussen eet- en drinkmomenten.
Iris, orthodontie assistente en diëtiste legt het je uit:
Tijd om tien hardnekkige claims onder de loep te nemen.
Niet echt.
Honing, agavesiroop, ahornsiroop, kokosbloesemsuiker en dadelsiroop klinken misschien natuurlijker dan witte kristalsuiker.
Maar de bacteriën in tandplak zijn daar niet van onder de indruk.
Veel van deze producten bevatten suikers die bacteriën kunnen omzetten in zuren.
En juist die zuren dragen bij aan cariës.
Voor de mondgezondheid kijkt de Wereldgezondheidsorganisatie daarom niet naar de vraag of suiker “natuurlijk” klinkt, maar naar vrije suikers.
Daaronder vallen onder andere:
De bacteriën op je tanden lezen het marketingverhaal op de verpakking niet.
Niet helemaal.
Suiker brandt geen gat in je tand.
Het proces gaat via bacteriën.
Bacteriën in tandplak gebruiken bepaalde koolhydraten en suikers als voedingsbron en produceren daarbij zuren.
Door die zuren daalt tijdelijk de pH in de tandplak.
Mineralen kunnen vervolgens uit het tandglazuur verdwijnen.
Dit noemen we demineralisatie.
Speeksel probeert daarna de zuurgraad te herstellen en mineralen weer terug te brengen naar de tand.
Dat noemen we remineralisatie.
Een gaatje ontstaat dus wanneer gedurende langere tijd de balans te vaak doorslaat naar:
meer mineraalverlies dan herstel.
Suiker speelt daarin een belangrijke rol, maar bacteriën, fluoride, speeksel, mondhygiëne én voedingsfrequentie doen allemaal mee.
Dit is misschien wel de belangrijkste misvatting.
Hoe vaak je eet en drinkt is óók belangrijk.
Stel dat twee mensen allebei vier koekjes eten.
Persoon A eet ze direct na de lunch.
Persoon B legt de verpakking naast de laptop en eet gedurende vier uur ieder uur één koekje.
De hoeveelheid koek is gelijk.
Maar het gebit van persoon B krijgt steeds opnieuw een voedingsprikkel en daardoor minder lange herstelperioden.
Het vernieuwde Nederlandse Advies Cariëspreventie besteedt daarom expliciet aandacht aan minimaal ongeveer twee uur rust tussen eet- en drinkmomenten.
Vanaf vijf jaar geldt als praktisch uitgangspunt maximaal zeven eet- en drinkmomenten per dag.
Dus:
3 hoofdmaaltijden + maximaal 4 andere momenten.
Water telt daar uiteraard niet op dezelfde manier in mee.
Nee.
Dit is een klassieker op verpakkingen.
Een fles appelsap kan bijvoorbeeld trots vermelden:
“100% fruit – geen toegevoegde suikers.”
Dat kan volledig waar zijn.
Maar zodra fruit tot sap wordt verwerkt, behoren de daarin aanwezige suikers volgens de WHO tot de vrije suikers.
Daarnaast is veel vruchtensap zuur.
Je krijgt dus mogelijk te maken met twee verschillende processen:
suiker → cariësrisico
en:
zuur → erosierisico
“Geen suiker toegevoegd” betekent alleen dat de fabrikant er niet extra suiker bij heeft gedaan.
Het betekent niet:
“Dit product kan onbeperkt tussen de maaltijden door worden gedronken zonder effect op je gebit.”
Voor gaatjes zijn ze gunstiger dan suikerhoudende frisdrank.
Maar daarmee houdt het goede nieuws grotendeels op.
Veel zero- en lightdranken bevatten zuren zoals citroenzuur of fosforzuur.
En zuur kan tandglazuur rechtstreeks aantasten.
Dit heet tanderosie.
Daar zijn geen bacteriën voor nodig.
Dus:
gewone cola: suiker + zuur
cola zero: geen suiker, maar meestal nog steeds zuur
Voor cariës is dat verschil belangrijk.
Voor erosie blijft frequent drinken ongunstig.
Mijn simpele advies?
Water is nog steeds de beste standaarddrank tussen de maaltijden.
Nee.
Heel fruit hoort gewoon bij een gezond voedingspatroon.
Fruit bevat onder andere:
De WHO maakt daarom expliciet onderscheid tussen suiker die van nature in de intacte structuur van fruit zit en vrije suiker.
Dat betekent niet dat je de hele dag druiven moet eten.
Want ook bij gezonde producten blijft voedingsfrequentie relevant.
Maar de conclusie:
“Fruit bevat suiker, dus fruit is slecht voor tanden”
is veel te kort door de bocht.
Een stuk fruit is bovendien iets heel anders dan:
De vorm doet ertoe.
Ook niet.
Een smoothie kan prima onderdeel zijn van je voeding.
Maar door fruit te pureren verandert de structuur.
Je hoeft nauwelijks te kauwen en je kunt meerdere stuks fruit in een paar minuten opdrinken.
Daarnaast kan een smoothie relatief zuur zijn.
En wanneer je er lange tijd kleine slokjes van neemt, verleng je de contacttijd met de tanden.
Voor dagelijks gebruik is daarom:
water + een stuk heel fruit
voor je gebit vaak eenvoudiger dan een fles smoothie waar je twee uur over doet.
Een smoothie is dus niet verboden.
Zie hem liever als eetmoment dan als standaard dorstlesser.
Fluoride is fantastisch.
Maar geen toverstaf.
Poetsen met fluoridetandpasta helpt het glazuur beschermen tegen zuur en ondersteunt remineralisatie.
Dat verlaagt het cariësrisico aanzienlijk.
Maar fluoride betekent niet dat je tanden onbeperkt iedere twintig minuten een nieuwe suikerprikkel kunnen krijgen.
Cariëspreventie bestaat uit verschillende onderdelen:
fluoride + goede plaquecontrole + verstandig voedingspatroon + voldoende rustmomenten + speeksel.
Je kunt één risicofactor dus niet onbeperkt compenseren met een andere.
Of zoals ik het patiënten graag uitleg:
een goede veiligheidsgordel is geen reden om harder tegen een boom te rijden.
Helaas.
Veel producten bevatten verrassend veel vrije of toegevoegde suikers zonder dat ze als snoep worden ervaren.
Denk bijvoorbeeld aan sommige:
Daarnaast worden suikers op ingrediëntenlijsten onder allerlei namen vermeld.
Denk aan:
Daarom kijk ik liever naar het voedingsetiket dan naar de uitstraling van de verpakking.
Een groene verpakking is geen voedingsstof.
Niet noodzakelijk.
Voor sommige mensen zit het grootste probleem helemaal niet in snoep.
Het zit bijvoorbeeld in:
zes koppen koffie met suiker per dag.
Of:
iedere dertig minuten een slok frisdrank.
Of:
een fles sap naast de computer.
Of:
de hele middag steeds één handje gedroogd fruit.
Juist vloeibare en verspreide suikerconsumptie wordt gemakkelijk onderschat.
Een dessert direct na het avondeten kan voor het gebit soms veel minder belastend zijn dan dezelfde hoeveelheid suiker in kleine porties verspreid over de hele dag.
Daarom vraag ik niet alleen:
“Hoeveel suiker eet je?”
maar vooral:
“Hoe ziet een gewone dinsdag er bij jou uit?”
Daar zitten de interessante patronen.
Voor je tanden maakt dat nauwelijks verschil.
Bruine suiker bevat nog wat melasse en kan daardoor qua smaak, kleur en zeer kleine hoeveelheden micronutriënten verschillen.
Maar het blijft hoofdzakelijk suiker.
De tandplakbacterie denkt dus niet:
“Ah gelukkig, biologisch verantwoord rietsuiker.”
Voor cariës is dit geen betekenisvol voordeel.
Jawel.
Voor de mondgezondheid valt honing onder de vrije suikers.
Dus:
thee zonder suiker = geen suikerprikkel
thee met honing = wel een suikerprikkel
Drink je één kop thee met honing bij het ontbijt?
Dat is iets anders dan acht koppen verspreid over de dag.
We zijn weer terug bij dezelfde boodschap:
frequentie doet ertoe.
De WHO adviseert vrije suikers te beperken tot minder dan 10% van de totale dagelijkse energie-inname.
Een verdere beperking tot minder dan ongeveer 5% levert waarschijnlijk extra gezondheidsvoordelen op.
Voor iemand met een gemiddelde energiebehoefte komt 5% grofweg neer op ongeveer 25 gram vrije suiker per dag.
Maar maak hiervan alsjeblieft geen dagelijks wiskunde-examen.
De praktischere boodschap is:
hoe minder vrije suiker binnen een volwaardig voedingspatroon, hoe beter.
EFSA kwam in zijn uitgebreide beoordeling tot een vergelijkbare conclusie en adviseert toegevoegde en vrije suikers binnen een voedingskundig volwaardig dieet zo laag mogelijk te houden.
Het vernieuwde Nederlandse Advies Cariëspreventie uit 2025 legt meer nadruk op rust.
Voor kinderen tot en met vier jaar:
maximaal 5 eet- en drinkmomenten per dag.
Vanaf vijf jaar:
maximaal 7 eet- en drinkmomenten per dag.
Daarbij wordt aandacht gevraagd voor ongeveer twee uur rust tussen de momenten.
Water en ongezoete dranken die niet cariogeen of erosief zijn vormen uiteraard een ander verhaal dan iedere twee uur een glas frisdrank.
Die rust geeft speeksel de kans om het milieu in de mond weer te herstellen.
Speeksel doet veel meer dan je mond vochtig houden.
Het helpt:
Mensen met een droge mond hebben daarom vaak een verhoogd risico op cariës.
Dat zien we bijvoorbeeld bij:
Heb je een droge mond én regelmatig nieuwe gaatjes?
Dan heeft alleen zeggen:
“eet minder suiker”
weinig zin.
Dan moeten we naar je totale risicoprofiel kijken.
Suikervrije producten met zoetstoffen zijn voor cariës meestal gunstiger dan snoep met vrije suikers.
Maar ook hier moet je het etiket bekijken.
Zure suikervrije snoepjes kunnen bijvoorbeeld nog steeds erosief zijn.
En sommige suikeralcoholen kunnen in grote hoeveelheden maag-darmklachten veroorzaken.
Suikervrij betekent dus niet automatisch:
onbeperkt de hele dag eten.
De beste tandvriendelijke snack is soms verrassend saai:
een duidelijk eetmoment, daarna weer rust.
Xylitol is een suikeralcohol die door cariësgerelateerde bacteriën niet op dezelfde manier wordt verwerkt als gewone suiker.
Daarom kan het een nuttige suikervervanger zijn.
Ook stimuleert kauwgom het speeksel.
Maar online krijgt xylitol soms bijna medicinale eigenschappen toegeschreven.
Dat gaat te ver.
Suikervrije kauwgom kan nuttig zijn als onderdeel van preventie.
Maar het vervangt niet:
Een interessant voorbeeld is citroenwater.
Citroen bevat allerlei voedingsstoffen.
Maar wanneer je vanaf 08.00 uur tot 17.00 uur voortdurend uit een fles water met veel citroen drinkt, krijgt je tandglazuur herhaaldelijk zuur te verwerken.
Hetzelfde geldt voor:
Een product kan dus prima passen binnen een bepaald voedingspatroon en toch bij frequent contact minder gunstig zijn voor het tandglazuur.
Dat is waarom mondzorg en diëtetiek elkaar zo mooi aanvullen.
We kijken niet alleen:
wat zit erin?
maar ook:
hoe gebruik je het?
Ik zou niemand adviseren om bang te worden van suiker.
Dat is niet nodig.
Maar ik zou deze vijf regels wel onthouden:
Daar hoef je niet over na te denken.
Vooral in frisdrank, sap, snoep, koek, honing en siropen.
Een traktatie bij een maaltijd is iets anders dan drie uur blijven snacken.
Vanaf vijf jaar is maximaal zeven eet- en drinkmomenten en ongeveer twee uur rust ertussen een praktisch uitgangspunt.
Voeding en fluoride werken samen.
En misschien nog nummer zes:
geniet ook gewoon van eten.
Een gezond voedingspatroon moet jarenlang vol te houden zijn.
Nee. Honing behoort voor de mondgezondheid tot de vrije suikers.
Niet op een betekenisvolle manier voor cariës. Beide leveren fermenteerbare suikers.
Het veroorzaakt geen cariës door suiker zoals gewone cola, maar de aanwezige zuren kunnen bij frequent gebruik wel bijdragen aan tanderosie.
Heel fruit hoort bij gezonde voeding. De natuurlijke suikers in intact fruit worden niet op dezelfde manier als vrije suikers beoordeeld. Beperk wel voortdurend snacken.
Niet automatisch voor het gebit. Vruchtensap bevat vrije suikers en voedingszuren.
Fluoride en goede mondhygiëne zijn zeer belangrijk, maar een hoge frequentie van vrije suiker blijft een risicofactor.
Voor je algemene voeding is een hele zak natuurlijk geen ideaal advies, maar voor het gebit speelt frequentie een grote rol. Steeds opnieuw suiker aanbieden geeft minder rust voor herstel.
Ja. Iedere suikerhoudende consumptie kan opnieuw een cariogene prikkel geven.
Niet automatisch. Een product kan van nature of door verwerking nog vrije suikers en/of zuren bevatten.
Het actuele Nederlandse cariësadvies noemt tot en met vier jaar maximaal vijf en vanaf vijf jaar maximaal zeven eet- en drinkmomenten, met aandacht voor rust tussen de momenten.
Suiker is belangrijk voor het ontstaan van cariës.
Maar het verhaal is veel interessanter dan:
“suiker is slecht.”
Het gaat om:
Daarom ben ik geen voorstander van voedingslijstjes met:
❌ verboden
en:
✅ toegestaan.
Ik kijk liever naar gewoonten.
Want voor veel mensen zit de grootste winst niet in:
nooit meer een stuk taart eten.
Maar in:
stoppen met de hele dag door kleine beetjes eten en zoete of zure drankjes nippen.
Dat is een veel kleinere verandering.
En vaak een veel grotere winst.
Heb je regelmatig nieuwe gaatjes of wil je weten of voeding bij jouw mondproblemen een rol speelt? Houd dan eens enkele dagen bij wat je eet en drinkt — inclusief tijdstippen.
Neem het mee naar je afspraak.
Je zou verbaasd kunnen zijn over wat zo'n eenvoudig voedingsdagboek laat zien.
📍 Mondzorg Oost – Nijmegen
📞 024 – 329 42 38
📧 balie@mondzorgoost.nl
Iris
Medewerker diëtetiek & mondgezondheid – Mondzorg Oost
World Health Organization – Sugars and dental caries, Technical Note, 2025. Vrije suikers zijn volgens de WHO de belangrijkste voedingsgerelateerde factor bij cariës.
European Food Safety Authority – Tolerable upper intake level for dietary sugars, 2022. EFSA concludeert dat het risico op cariës toeneemt met de inname van vrije suikers en adviseert deze binnen een volwaardig voedingspatroon zo laag mogelijk te houden.
KNMT/Ivoren Kruis – Advies Cariëspreventie, vernieuwd 2025. Het actuele Nederlandse advies legt onder andere nadruk op twee uur rust tussen eet- en drinkmomenten, maximaal vijf momenten tot en met vier jaar en maximaal zeven vanaf vijf jaar, plus tweemaal daags poetsen.
Voedingscentrum – Is suiker slecht voor je? Praktische Nederlandse adviezen over suiker, maximaal zeven eet- en drinkmomenten en het verschil met suikervrije maar zure frisdranken.
Voedingscentrum – Frisdrank. Suikervrije frisdrank veroorzaakt geen cariës via suiker, maar zuren kunnen wel bijdragen aan tanderosie.
Voedingscentrum – Koolhydraten. Adviseert de inname van vrije suikers laag te houden met het oog op onder andere tandbederf.
WHO – Guideline: Sugars intake for adults and children. Internationale aanbeveling om vrije suikers onder 10% van de dagelijkse energie-inname te houden en zo mogelijk richting 5% te verminderen.
