Logisch dat dan de vraag ontstaat:
“Is mijn kies ontstoken? En moet ik hier vandaag nog iets mee?”
Het korte antwoord: kloppende kiespijn kan passen bij een ontsteking in of rond een tand of kies en verdient tandheelkundige beoordeling. Het betekent echter niet automatisch dat de kies getrokken moet worden — en ook niet dat altijd een wortelkanaalbehandeling nodig is.
Bij Mondzorg Oost in Nijmegen beginnen we daarom niet met de behandeling, maar met de diagnose.
Waar komt de pijn vandaan? Wat is er met de tand gebeurd? En kan de tand verantwoord worden behouden?
Joris Rotteveel, endodontoloog, legt het je uit:
In het binnenste van een tand of kies bevindt zich de pulpa: levend weefsel met onder andere bloedvaten en zenuwvezels.
Wanneer dit weefsel geïrriteerd of ontstoken raakt, kan pijn ontstaan. Naarmate een ontstekingsproces ernstiger wordt, kunnen klachten veranderen.
Je kunt bijvoorbeeld last krijgen van:
Maar er is een belangrijke nuance:
Aan het soort pijn alleen kunnen we niet betrouwbaar vaststellen wat er precies aan de hand is.
Daarvoor zijn je verhaal, klinisch onderzoek en soms aanvullende diagnostiek nodig.
Dit horen we vaak:
“Overdag was het nog wel te doen, maar zodra ik in bed lag begon die kies enorm te bonzen.”
Dat betekent niet dat je tand alleen 's nachts ontstoken is.
Pijn kan 's nachts nadrukkelijker worden ervaren doordat je ligt, minder afleiding hebt en je aandacht veel sterker naar de pijn gaat. Bovendien kunnen ontstekingsprocessen en drukveranderingen in en rond een pijnlijke tand bijdragen aan de klachten.
Nachtelijke pijn is voor ons daarom relevante informatie tijdens de diagnostiek, zeker wanneer je er wakker van wordt of pijnstilling onvoldoende helpt.
Nee.
Kloppende pijn kan bij een ontsteking passen, maar het woord kloppend is op zichzelf geen diagnose.
Andere oorzaken van tand- en kiespijn zijn bijvoorbeeld:
Daarom is het verstandig niet zelf te concluderen:
“Het klopt, dus ik heb een wortelkanaalbehandeling nodig.”
Misschien wel.
Misschien niet.
Eerst onderzoeken, dan behandelen.
Een gaatje begint meestal aan de buitenzijde van de tand. Wanneer cariës steeds dieper komt, kan het tandbeen worden aangetast en kan uiteindelijk het zenuwweefsel geïrriteerd of geïnfecteerd raken.
Schematisch kun je denken aan:
gezonde tand
↓
cariës
↓
diepe cariës
↓
irritatie/ontsteking van de pulpa
↓
onomkeerbare schade aan het zenuwweefsel
↓
afsterven van de pulpa
↓
ontsteking rond de wortelpunt
Dat proces verloopt niet bij iedereen hetzelfde.
En juist daarom proberen we een tand zo mogelijk te behandelen voordat klachten ernstig worden.
Preventie is meestal een stuk aangenamer dan om twee uur 's nachts ontdekken hoeveel aandacht één kies kan opeisen.
Dat hangt af van de situatie.
Lichte irritatie van het pulpaweefsel kan onder bepaalde omstandigheden herstellen wanneer de oorzaak wordt weggenomen en de tand goed wordt behandeld.
Bij ernstige, onomkeerbare ontsteking of necrose is herstel van het zenuwweefsel zelf niet meer te verwachten. Een wortelkanaalbehandeling kan dan een mogelijkheid zijn om de tand toch te behouden.
Daarom maken we onderscheid tussen verschillende toestanden van de pulpa en de weefsels rondom de wortel.
Dat onderscheid is niet iets wat je thuis kunt maken op basis van hoeveel pijn je hebt.
→ Vervolg in deze funnel: Ontstoken tandzenuw: wat is pulpitis en kan een tand nog herstellen?
Ja.
En juist dit kan verwarrend zijn.
Je hebt bijvoorbeeld twee dagen enorme pijn gehad en ineens denk je:
“Mooi. Het is over.”
Maar het verdwijnen van pijn betekent niet automatisch dat de oorzaak verdwenen is.
Wanneer zenuwweefsel ernstig beschadigd raakt of afsterft, kunnen klachten tijdelijk verminderen. Later kan een ontsteking rondom de wortel ontstaan en kunnen klachten opnieuw terugkomen.
Daarom adviseert ook Thuisarts bij tand- of kiespijn een afspraak bij de tandarts te maken.
Pijn bij bijten kan verschillende oorzaken hebben.
Wanneer de weefsels rond een wortel geïrriteerd of ontstoken zijn, kan druk op de tand pijnlijk worden. Soms voelt de tand zelfs alsof hij iets hoger staat dan de andere tanden.
Maar pijn bij kauwen kan bijvoorbeeld óók voorkomen bij een barst, overbelasting, tandvleesproblemen of een probleem met een restauratie.
Een veelgehoorde zin is:
“Als ik niet bijt, gaat het eigenlijk wel.”
Ook dat is diagnostisch relevante informatie.
→ Lees ook: Pijn bij koud, warm, zoet of bijten: wat zegt je kies?
Dat is helemaal niet zo vreemd.
Pijn vanuit het zenuwweefsel van tanden kan lastig te lokaliseren zijn. Je kunt denken dat een bovenkies pijn doet terwijl het probleem ergens anders zit, of pijn ervaren die uitstraalt naar kaak of oor.
Daarom vragen we tijdens het onderzoek niet alleen:
“Welke kies doet pijn?”
maar bijvoorbeeld ook:
Wat lokt de pijn uit?
Hoe lang blijft de pijn bestaan?
Is het spontaan begonnen?
Reageert warm anders dan koud?
Doet bijten pijn?
Kun je er 's nachts van slapen?
Is de tand eerder behandeld?
Dat klinkt misschien alsof de tandarts je het spreekwoordelijke hemd van het lijf vraagt.
Bij complexe pijnklachten is dat juist nuttig.
Bij Mondzorg Oost beginnen we met je verhaal en gericht mondonderzoek.
Afhankelijk van de situatie kan de tandarts onder andere kijken naar:
Wanneer beeldvorming diagnostisch iets toevoegt, kan een röntgenfoto worden gemaakt.
Bij specifieke complexe indicaties kan aanvullende 3D-beeldvorming met CBCT zinvol zijn.
Maar:
Meer beeldvorming is niet automatisch betere diagnostiek.
We willen de juiste informatie verzamelen — niet zoveel mogelijk onderzoeken uitvoeren.
Niet altijd.
Een röntgenfoto kan belangrijke informatie geven over tanden, wortels, bot en afwijkingen rond wortelpunten. Maar de toestand van het levende zenuwweefsel kun je niet simpelweg rechtstreeks van één röntgenfoto aflezen.
Daarom combineren we verschillende informatiebronnen:
jouw klachten + voorgeschiedenis + klinisch onderzoek + testen + beeldvorming waar geïndiceerd.
Vooral bij onduidelijke pijnklachten is dat belangrijk.
Pijnstilling kan de periode tot beoordeling draaglijker maken, maar behandelt de onderliggende tandheelkundige oorzaak niet.
Thuisarts adviseert bij kiespijn een afspraak bij de tandarts te maken en noemt paracetamol als eerste pijnstiller; of en welke pijnstiller voor jou geschikt is, hangt af van onder meer gezondheid, medicijngebruik en contra-indicaties.
Een koude doek tegen de wang kan soms tijdelijk verlichting geven.
Wat we liever niet zien:
“Met pijnstillers gaat het nog wel, dus ik kijk het nog een week aan.”
Pijnstilling kan een goede tijdelijke overbrugging zijn.
Maar een pijnstiller stelt geen diagnose.
Niet automatisch.
Dat is een belangrijke misvatting.
Bij veel tandheelkundige infecties moet de oorzaak tandheelkundig worden behandeld. Antibiotica vervangen die behandeling niet zomaar.
Of antibiotica geïndiceerd zijn, hangt af van het klinische beeld, uitbreiding van de infectie, algemene verschijnselen en individuele medische omstandigheden.
Daarom schrijft een tandarts niet simpelweg antibiotica voor omdat een kies pijn doet.
Niet iedere kloppende kies betekent dat je midden in de nacht naar een spoedtandarts moet.
Maar ernstige pijn die redelijkerwijs niet kan worden uitgesteld kan wel degelijk onder tandheelkundige spoed vallen. De KNMT noemt ernstige pijnklachten expliciet in haar beoordeling van tandheelkundige spoed. Wanneer pijnbestrijding onvoldoende effect heeft en iemand niet binnen 24 uur bij de eigen tandarts terechtkan, adviseert de KNMT dat beoordeling alsnog aangewezen kan zijn.
Neem in ieder geval snel contact op bij:
Thuisarts adviseert bij tand- of kiespijn de tandarts te bellen en bij een dikke wang met koorts contact op te nemen met de huisarts.
Bij problemen met ademhalen of slikken, ernstige ziekteverschijnselen of snel uitbreidende zwelling is urgente medische beoordeling nodig.
Nee, zeker niet automatisch.
En dit is misschien wel het belangrijkste deel van dit artikel.
Een pijnlijke of ontstoken tand kan afhankelijk van de oorzaak soms nog uitstekend behandeld en behouden worden.
Mogelijke behandelingen zijn bijvoorbeeld:
cariës behandelen
→ wanneer herstel van de tand mogelijk is;
wortelkanaalbehandeling
→ wanneer behandeling van het wortelkanaalsysteem geïndiceerd is;
herbehandeling van een wortelkanaalbehandeling
→ wanneer een eerder behandelde tand opnieuw problemen geeft;
andere endodontische behandeling
→ bij geselecteerde complexe situaties;
extractie
→ wanneer behoud niet mogelijk of niet meer verstandig is.
De juiste vraag is daarom niet meteen:
“Moet deze kies eruit?”
maar:
“Wat is de diagnose en kan deze kies nog voorspelbaar worden behouden?”
De meeste pijnklachten en wortelkanaalbehandelingen kunnen binnen de algemene tandheelkunde worden onderzocht en behandeld.
Soms wordt het ingewikkelder.
Bij Mondzorg Oost kan bij complexe endodontische diagnostiek en behandeling Joris Rotteveel, tandarts-endodontoloog, worden betrokken.
Bijvoorbeeld bij:
Joris staat er binnen het team om bekend dat hij patiënten vóór een complexe behandeling graag uitgebreid bevraagt.
Dat is geen gezellig tijdverdrijf — hoewel humor hem niet vreemd is.
Het verhaal achter de pijn kan namelijk belangrijke diagnostische aanwijzingen bevatten.
Collega's noemen hem daarom met een knipoog weleens:
“Het laatste station vóór de tang.”
Niet iedere tand moet koste wat kost worden gered.
Maar voordat een tand definitief wordt verwijderd, willen we bij twijfel wel graag weten of behoud mogelijk, zinvol en voorspelbaar is.
Soms wel.
Dat betekent nadrukkelijk niet dat de eerste tandarts een verkeerde diagnose heeft gesteld.
Soms is verwijderen daadwerkelijk de beste behandeling.
Maar een extractie is onomkeerbaar.
Bij een complexe situatie kan daarom een aanvullende beoordeling zinvol zijn, bijvoorbeeld wanneer:
Binnen het Mondzorg Oost Second Opinion & Complex Care Center kunnen we zo nodig ook breder kijken dan alleen naar de wortelkanalen.
Want een tand die technisch endodontisch te behandelen is, moet daarna óók voldoende sterk, functioneel en duurzaam te herstellen zijn.
Een tand behouden is geen doel op zichzelf. Een bruikbare tand behouden wél.
Nee. Kloppende pijn kan passen bij een ontstekingsproces, maar alleen op basis van de pijn kan geen betrouwbare diagnose worden gesteld.
De pijn kan verminderen of verdwijnen, maar dat betekent niet automatisch dat de onderliggende oorzaak verdwenen is. Laat terugkerende of ernstige kiespijn daarom beoordelen.
Pijn kan 's nachts nadrukkelijker worden ervaren. Nachtelijke spontane pijn is bovendien relevante informatie voor de tandarts bij het stellen van de diagnose.
Antibiotica zijn niet standaard de behandeling voor kiespijn. Vaak moet de tandheelkundige oorzaak zelf worden behandeld.
Nee. Afhankelijk van diagnose, hoeveelheid resterend tandweefsel, parodontale toestand, technische behandelbaarheid en prognose kan behoud mogelijk zijn.
Bij ernstige of toenemende pijn is contact met de tandarts verstandig. Bij zwelling, koorts, ziekteverschijnselen of snelle uitbreiding van de klachten moet sneller worden beoordeeld wat er aan de hand is.
Als je vannacht wakker hebt gelegen van een bonzende kies, wil je waarschijnlijk maar één ding:
dat de pijn stopt.
Begrijpelijk.
Maar voor de langere termijn is er een tweede vraag die minstens zo belangrijk is:
Waarom doet deze kies pijn?
Pas wanneer we dat weten, kunnen we bepalen welke behandeling verstandig is.
En wanneer de situatie complex blijkt of er twijfel bestaat over het behoud van een tand, kunnen we binnen Mondzorg Oost aanvullende expertise inschakelen.
Niet sneller behandelen dan nodig.
Niet langer wachten dan verstandig.
Eerst de juiste diagnose.
Voor patiënteninformatie over pijn in de mond, kiespijn en pijnstilling is gebruikgemaakt van Thuisarts – pijn in de mond en Thuisarts – gebitsverzorging en kiespijn. Voor de beoordeling van tandheelkundige spoed is de praktijkinformatie van de KNMT – beoordeling van spoed geraadpleegd.
