In onze afdeling voor gespecialiseerde mondzorg beschikken we over de RAYSCAN Alpha Plus, een modern digitaal beeldvormingssysteem waarmee we onder andere CBCT-scans, panoramische röntgenopnamen (OPT) en cephalometrische opnamen (CEPH) kunnen maken.
Maar volgens tandarts-implantoloog Geert Klomp draait het uiteindelijk helemaal niet om het apparaat:
“Een 3D-scan is pas waardevol als hij een vraag beantwoordt die we met gewone diagnostiek niet voldoende kunnen beantwoorden.”
Een CBCT-scan is een driedimensionale röntgenopname van tanden, kaakbot en omliggende anatomische structuren.
CBCT staat voor Cone Beam Computed Tomography.
In tegenstelling tot een gewone röntgenfoto, waarop structuren over elkaar heen worden afgebeeld, kunnen we met CBCT vanuit verschillende richtingen door het gebied kijken.
Daardoor kunnen we bijvoorbeeld nauwkeuriger beoordelen:
Een CBCT wordt niet standaard gemaakt.
We gebruiken 3D-beeldvorming alleen wanneer de extra informatie daadwerkelijk nodig is voor diagnostiek of behandeling.
Geert:
“Bij moderne tandheelkunde wil je niet per definitie méér beeldvorming. Je wilt precies genoeg beeldvorming om een goede beslissing te kunnen nemen.”
Dat is een belangrijk verschil.
De RAYSCAN Alpha Plus beschikt over een vrij instelbaar Field of View (FOV). Dat betekent dat we het onderzoeksgebied kunnen aanpassen aan de klinische vraag.
Voor één wortel of een klein gebied hoeft dus niet automatisch de hele kaak in beeld gebracht te worden.
Bij uitgebreidere vraagstukken kan juist een groter gebied nodig zijn.
De RAYSCAN Alpha Plus ondersteunt daarnaast verschillende vormen van beeldvorming binnen één systeem:
De apparatuur kan bovendien zeer hoge resoluties bereiken wanneer de diagnostische vraag dat vereist.
FOV staat voor Field of View: het gebied dat tijdens de CBCT-opname wordt afgebeeld.
Dat gebied willen we niet groter maken dan nodig.
Moeten we bijvoorbeeld één tandwortel beoordelen? Dan kiezen we een klein onderzoeksgebied wanneer dat diagnostisch voldoende is.
Moeten we juist beide kaken beoordelen voor een complexere behandeling? Dan kan een groter gebied nodig zijn.
Geert:
“De beste scan is niet de grootste scan. De beste scan is de kleinste scan waarmee je de klinische vraag betrouwbaar kunt beantwoorden.”
Dat past bij het uitgangspunt van moderne radiologie: de stralingsbelasting zo laag als redelijkerwijs mogelijk houden terwijl de beeldkwaliteit voldoende blijft voor de diagnose.
Een 3D-scan kan bij verschillende tandheelkundige vraagstukken waardevolle extra informatie geven.
Voor het plaatsen van een implantaat willen we weten:
Met digitale 3D-planning kunnen we de implantaatpositie vooraf nauwkeurig beoordelen.
Maar ook bij implantologie geldt:
een CBCT wordt alleen gemaakt wanneer daar een goede indicatie voor bestaat.
Een tandwortel is in werkelijkheid een driedimensionale structuur.
Bij complexe endodontische vraagstukken kan een CBCT bijvoorbeeld helpen bij het beoordelen van:
Daarbij kan juist een klein FOV en een hoge resolutie belangrijk zijn.
Een onderste verstandskies kan dicht bij de zenuw in de onderkaak liggen.
Een gewone panoramafoto geeft vaak voldoende informatie.
Wanneer die foto echter aanleiding geeft om te vermoeden dat wortels en zenuw zeer dicht bij elkaar liggen, kan 3D-beeldvorming in geselecteerde situaties meer informatie geven over hun onderlinge relatie.
Dat kan van belang zijn bij het plannen van de behandeling.
Binnen de orthodontie kunnen we panoramische en cephalometrische opnamen maken.
Een CEPH-opname is een schedelprofielopname waarmee onder andere de verhouding tussen kaken, tanden en gezicht kan worden geanalyseerd.
Voor bepaalde complexere orthodontische vraagstukken kan ook 3D-beeldvorming relevant zijn.
Ook hier geldt: we kiezen de beeldvorming die nodig is voor de individuele patiënt.
Nee.
En dat vinden we belangrijk om duidelijk uit te leggen.
Meer technologie betekent niet automatisch betere zorg.
Een gewone kleine röntgenfoto of panoramafoto kan voor veel vragen uitstekend geschikt zijn. Wanneer die opname voldoende informatie geeft, is er geen reden om een CBCT te maken.
Geert:
“Een CBCT moet een diagnostische meerwaarde hebben. Als ik mijn vraag op een gewone opname betrouwbaar kan beantwoorden, dan heb ik geen 3D-scan nodig.”
Dat is ook precies het uitgangspunt van verantwoord gebruik van röntgenstraling.
Op een gewone röntgenfoto wordt een driedimensionale anatomie weergegeven op een plat vlak.
Structuren kunnen daardoor over elkaar heen worden geprojecteerd.
Met een CBCT kunnen we digitaal door het gebied navigeren en het vanuit verschillende richtingen bekijken.
Dat maakt bijvoorbeeld het verschil tussen:
“de wortel lijkt dicht bij de zenuw te liggen”
en:
“we kunnen precies beoordelen hoe wortel en zenuwkanaal zich ten opzichte van elkaar bevinden.”
Voor de patiënt kan dat veel duidelijkheid geven.
We kunnen de beelden bovendien samen bekijken en laten zien waarom we een bepaalde behandeling adviseren.
Een van de grootste voordelen van moderne digitale tandheelkunde is dat verschillende gegevens steeds beter gecombineerd kunnen worden.
Bij implantologie kunnen we bijvoorbeeld informatie uit:
met elkaar verbinden.
Daardoor plannen we niet alleen:
“Waar is voldoende bot?”
maar juist:
“Waar moet uiteindelijk de nieuwe tand komen — en waar moet het implantaat daarvoor verantwoord worden geplaatst?”
Dat noemen we ook wel backward planning: beginnen bij het gewenste eindresultaat en van daaruit terugplannen.
Geert:
“Een implantaat is uiteindelijk alleen de fundering. De patiënt komt voor een tand die goed functioneert en natuurlijk oogt. Dáár moet je dus mee beginnen bij je planning.”
Een CBCT-opname is eenvoudig.
Je staat tijdens de opname stil terwijl het apparaat rondom je hoofd beweegt.
De daadwerkelijke scantijd is kort en er is geen ingreep of verdoving nodig.
Daarna kunnen de beelden digitaal worden beoordeeld.
Een belangrijk voordeel binnen Mondzorg Oost is dat diagnostiek en behandeling dicht bij elkaar zitten.
Wanneer een CBCT geïndiceerd is, hoeven beelden daardoor niet altijd eerst elders gemaakt en vervolgens verzonden te worden.
Dat kan het behandelproces overzichtelijker maken.
Dat onderscheid vinden we belangrijk.
Het feit dat we zelf over moderne beeldvorming beschikken betekent niet dat iedere patiënt een CBCT krijgt.
Juist doordat de apparatuur beschikbaar is, moeten we kritisch blijven op de vraag:
Is deze opname echt nodig?
Iedere röntgenopname moet vooraf gerechtvaardigd zijn.
Daarbij wegen we de diagnostische meerwaarde af tegen de stralingsbelasting.
Een CBCT maakt gebruik van röntgenstraling.
Daarom gaan we daar zorgvuldig mee om.
De dosis hangt onder andere af van:
Daarom kiezen we patiëntspecifiek het kleinst passende onderzoeksgebied en de instellingen die voldoende diagnostische beeldkwaliteit leveren.
Moderne technieken zoals instelbare FOV's, verschillende resoluties en beeldverwerking helpen daarbij.
Het uitgangspunt blijft eenvoudig:
niet méér straling gebruiken dan nodig is om de vraag verantwoord te beantwoorden.
Naast 3D-CBCT kan het systeem ook een panoramische röntgenfoto, vaak OPT genoemd, maken.
Daarop zien we in één opname onder andere:
Een OPT blijft voor veel tandheelkundige vragen een bijzonder bruikbare 2D-opname.
CBCT vervangt de panoramafoto dus niet automatisch.
Het zijn verschillende technieken voor verschillende klinische vragen.
Een CEPH of cephalometrische opname is een schedelprofielopname.
Deze wordt vooral gebruikt binnen de orthodontie.
Hiermee kunnen we onder andere analyseren:
De RAYSCAN Alpha Plus combineert deze mogelijkheden binnen één digitaal systeem.
Nee.
Een CBCT is geen gezondheidsscan die we maken omdat iemand nieuwsgierig is hoe zijn kaak eruitziet.
Er moet een klinische vraag en rechtvaardiging zijn.
Geert:
“Een patiënt vraagt soms: kunnen we niet voor de zekerheid even een 3D-scan maken? Maar 'voor de zekerheid' is op zichzelf geen goede indicatie voor röntgenonderzoek.”
We beginnen daarom altijd met:
Pas daarna beslissen we welke opname passend is.
Wanneer een verwijzende behandelaar aanvullende 3D-beeldvorming nodig acht, kan een patiënt voor CBCT-diagnostiek worden verwezen.
Daarbij moet duidelijk zijn wat de klinische vraag is en welk gebied moet worden onderzocht.
De beelden kunnen vervolgens worden gebruikt binnen het behandeltraject van de verwijzer of, wanneer van toepassing, binnen een behandeling bij Mondzorg Oost.
Zo kan onze beeldvorming ook onderdeel zijn van samenwerking met andere mondzorgverleners.
Bij geavanceerde apparatuur vinden we niet alleen de techniek belangrijk.
Ook implementatie, scholing, onderhoud en ondersteuning spelen een grote rol.
Voor de RAYSCAN-technologie werken we samen met Croonen Dental als leverancier en kennispartner.
Want een moderne scanner kopen is relatief eenvoudig.
Ervoor zorgen dat een heel behandelteam hem verantwoord, efficiënt en diagnostisch goed gebruikt, is uiteindelijk veel belangrijker.
Voor Geert Klomp zit de waarde van moderne 3D-beeldvorming uiteindelijk niet in indrukwekkende beelden.
“Als tandarts kun je gemakkelijk enthousiast worden van technologie. Maar de patiënt heeft niets aan een mooie 3D-afbeelding op mijn scherm. De patiënt heeft er iets aan wanneer ik dankzij die informatie een betere diagnose kan stellen, een behandeling nauwkeuriger kan plannen of juist kan besluiten om iets níét te doen.”
Dat is precies waarom we bij Mondzorg Oost investeren in digitale diagnostiek.
Niet om vaker te scannen.
Maar om beter te kunnen kiezen wanneer 3D-informatie werkelijk verschil maakt.
Een gewone röntgenfoto geeft een tweedimensionaal beeld. Een CBCT maakt een driedimensionale weergave waarmee structuren vanuit verschillende richtingen kunnen worden bekeken.
Nee. Beide maken driedimensionale beelden met röntgenstraling, maar een tandheelkundige CBCT gebruikt een andere techniek en is specifiek ontwikkeld voor beeldvorming van onder andere tanden en kaken.
Niet automatisch. De behandelaar bepaalt op basis van de klinische vraag en beschikbare informatie welke beeldvorming noodzakelijk is.
De daadwerkelijke opname duurt slechts kort. De totale afspraak omvat ook positioneren en controleren of de opname geschikt is voor beoordeling.
Nee. Je staat tijdens de opname stil terwijl het apparaat om je hoofd beweegt.
Omdat we het bestraalde gebied niet groter willen maken dan nodig is. Het Field of View wordt afgestemd op de klinische vraag.
Een CBCT kan de benige begrenzing en het verloop van het zenuwkanaal driedimensionaal zichtbaar maken. Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn bij implantologie of geselecteerde verstandskiesproblematiek.
Bij bepaalde complexe endodontische vraagstukken kan 3D-beeldvorming extra diagnostische informatie geven. Het wordt niet standaard bij iedere wortelkanaalbehandeling gemaakt.
CBCT gebruikt ioniserende röntgenstraling. Daarom wordt de opname alleen gemaakt wanneer de diagnostische meerwaarde de blootstelling rechtvaardigt en worden onderzoeksgebied en instellingen zo passend mogelijk gekozen.
Met de RAYSCAN Alpha Plus beschikt Mondzorg Oost in Nijmegen over moderne digitale beeldvorming voor onder andere 3D-CBCT, panoramische en cephalometrische diagnostiek.
Maar volgens tandarts-implantoloog Geert Klomp zit de vooruitgang niet in het feit dat we méér beelden kunnen maken.
Het zit in het feit dat we gerichter informatie kunnen verzamelen wanneer we die echt nodig hebben.
Een klein gebied wanneer een klein gebied voldoende is.
Een hoge resolutie wanneer details doorslaggevend zijn.
3D wanneer 2D onvoldoende antwoord geeft.
En géén CBCT wanneer een gewone opname volstaat.
Dat is voor ons moderne tandheelkunde: niet zoveel mogelijk technologie gebruiken, maar precies genoeg technologie om betere zorg te kunnen leveren.
Heb je een verwijzing voor CBCT-diagnostiek of is voor jouw behandeling aanvullende 3D-beeldvorming nodig? Neem dan contact op met Mondzorg Oost.
Mondzorg Oost – Nijmegen
E-mail: balie@mondzorgoost.nl
Telefoon: 024 – 329 4238
Auteur: Geert Klomp, tandarts-implantoloog
