Bij Mondzorg Oost in Nijmegen zien we regelmatig mensen die een tandartsbezoek jarenlang hebben uitgesteld. De eerste stap is dan meestal niet behandelen, maar luisteren. Wat maakt je bang? Wat heb je nodig om controle te houden? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat een volgende afspraak wél haalbaar voelt?
Tandartsangst wordt meestal beter wanneer je weer voorspelbaarheid en controle ervaart.
Vertel daarom vóór de behandeling dat je angstig bent. Spreek bijvoorbeeld een stopsignaal af, laat vooraf uitleggen wat er gaat gebeuren en begin waar nodig met een korte afspraak zonder uitgebreide behandeling.
Voor sommige mensen zijn een paar rustige, positieve ervaringen voldoende om het vertrouwen terug te krijgen. Bij ernstigere tandartsangst of een tandartsfobie kan gespecialiseerde begeleiding verstandig zijn.
Het doel is niet om te zeggen:
“Je hoeft nergens bang voor te zijn.”
Maar om samen te zorgen dat jij kunt denken:
“Ik vind dit spannend, maar ik weet wat er gebeurt en ik houd de regie.”
Tandartsangst kan allerlei oorzaken hebben.
Veel mensen herinneren zich een pijnlijke of vervelende behandeling uit hun jeugd. Anderen zijn vooral bang voor een injectie, pijn, kokhalzen of het gevoel geen controle te hebben wanneer ze achterover in de behandelstoel liggen.
Ook schaamte speelt regelmatig een rol.
Wanneer iemand jarenlang niet naar de tandarts is geweest, kunnen gedachten ontstaan als:
Wat zullen ze wel niet van mijn gebit vinden?
of:
Straks blijkt alles mis te zijn.
Die angst kan ervoor zorgen dat een afspraak opnieuw wordt uitgesteld. Daardoor kunnen kleine tandheelkundige problemen groter worden, waardoor de drempel om alsnog te gaan alleen maar hoger wordt.
Dat is een patroon dat we graag samen doorbreken.
Dit is misschien wel het belangrijkste advies van deze hele pagina:
Zeg het voordat je in de stoel ligt.
Je hoeft niet uit te leggen waarom als je dat liever niet wilt.
Een zin als:
“Ik ben behoorlijk zenuwachtig voor de tandarts.”
is al voldoende om ervoor te zorgen dat we daar rekening mee kunnen houden.
Nog gemakkelijker is om het al bij het maken van de afspraak te vertellen. Dan kunnen we daar bij het plannen van de afspraak rekening mee houden.
Bij Mondzorg Oost kun je dus gerust al aan de telefoon aangeven dat je angstig bent.
Een van de vervelendste gevoelens tijdens een behandeling is het idee dat je niet kunt aangeven dat je wilt stoppen.
Daarom kan een eenvoudig stopsignaal helpen.
Bijvoorbeeld:
hand omhoog = stoppen.
Spreek dit vóór de behandeling af.
Wanneer jij je hand opsteekt, stopt de behandelaar zodra dat veilig mogelijk is.
Alleen al weten dat je op ieder moment invloed hebt op wat er gebeurt, kan veel rust geven.
Niet iedereen met tandartsangst heeft behoefte aan dezelfde aanpak.
De ene patiënt vindt het prettig wanneer de tandarts vooraf iedere stap uitlegt:
“Ik ga nu eerst kijken.”
“Je voelt zo wat druk.”
“Dit duurt ongeveer twintig seconden.”
Een ander wordt juist zenuwachtiger van veel uitleg en wil liever zo weinig mogelijk details horen.
Daarom vragen we liever:
“Wat helpt jou?”
Dan bepalen we samen hoeveel informatie prettig is.
Vertel dat dan expliciet.
Moderne lokale verdoving maakt het mogelijk om veel tandheelkundige behandelingen zonder scherpe pijn uit te voeren. Maar geen enkele zorgverlener zou moeten beloven dat een behandeling altijd volledig pijnloos zal zijn.
Wel kunnen we ervoor zorgen dat we zorgvuldig verdoven en controleren of de verdoving voldoende werkt voordat we verdergaan.
Voel je tijdens een behandeling toch iets wat pijn doet?
Dan geef je dat aan.
We stoppen en beoordelen eerst wat er aan de hand is.
Je hoeft pijn niet te verdragen om een goede patiënt te zijn.
Angst voor injecties komt regelmatig voor.
Ook dat mag je gewoon vertellen.
De behandelaar kan rustig uitleggen wat er gebeurt en rekening houden met jouw spanning. Vaak helpt het wanneer je niet naar de injectie hoeft te kijken en vooraf weet wanneer de verdoving wordt gegeven.
Sommige mensen willen juist helemaal niets van de injectie zien of horen.
Ook dat kun je aangeven.
Dat kan een heel goede eerste stap zijn.
Wanneer iemand lange tijd niet bij de tandarts is geweest of erg angstig is, hoeft een eerste afspraak niet meteen in het teken van behandelen te staan.
We kunnen bijvoorbeeld eerst:
Je hoeft dus niet bij de eerste afspraak meteen een groot behandeltraject te ondergaan.
Soms is de belangrijkste winst van die afspraak eenvoudigweg:
je bent gekomen.
Ook dat komt voor.
En hoe langer je hebt gewacht, hoe groter de drempel vaak wordt.
Schaamte hoeft echter geen reden te zijn om opnieuw uit te stellen.
De tandarts is er niet om te beoordelen waarom je eerder niet bent gekomen. We willen vooral weten hoe je mond er nu voor staat en wat we vanaf dit moment kunnen doen.
Ook wanneer veel behandeling nodig blijkt, hoeft niet alles tegelijk.
We kunnen samen prioriteiten bepalen:
Wat moet echt eerst? Wat kan wachten? En wat is voor jou haalbaar?
Zo wordt een groot probleem weer een serie kleine stappen.
Angst wordt vaak groter wanneer iemand het gevoel heeft dat na één onderzoek onmiddellijk een hele reeks behandelingen volgt.
Zo hoeft het niet te gaan.
Na onderzoek kunnen we eerst uitleggen wat we zien.
Daarbij onderscheiden we bijvoorbeeld:
Wat is dringend?
Wat is belangrijk maar kan worden gepland?
Welke mogelijkheden zijn er?
Wat gebeurt er als we niets doen?
Daarna kun je samen met de tandarts beslissen hoe je verder wilt.
Een behandelplan is geen trein waarin je eenmaal ingestapt niet meer kunt uitstappen.
Een paar eenvoudige dingen kunnen helpen.
Vertel bij het maken van de afspraak dat je gespannen bent. Kies als dat mogelijk is een moment waarop je niet gehaast aankomt. Neem eventueel iemand mee die je vertrouwt en bespreek vooraf met de behandelaar of diegene tijdens de afspraak aanwezig kan blijven.
Sommige mensen vinden muziek of een podcast via oortjes prettig. Anderen hebben juist behoefte aan stilte.
Ook rustig ademhalen kan helpen. Probeer bijvoorbeeld iets langer uit te ademen dan in te ademen, zonder jezelf te dwingen heel diep te ademen.
Het belangrijkste is niet dat je jezelf volledig ontspannen krijgt.
Je mag zenuwachtig zijn en tóch komen.
Ontspanningsoefeningen kunnen helpen om lichamelijke spanning te verminderen, maar ze zijn geen wondermiddel tegen ernstige tandartsangst.
Een eenvoudige oefening is:
Adem rustig in door je neus en adem vervolgens langzaam uit. Richt je aandacht vooral op de uitademing en probeer je schouders bewust te ontspannen.
Je kunt tegelijkertijd je voeten stevig op de grond of stoelsteun voelen en je aandacht richten op iets buiten de behandeling, bijvoorbeeld muziek.
Wanneer je merkt dat ademhalingsoefeningen je juist onrustiger maken, hoef je ze uiteraard niet te gebruiken.
Iedereen reageert anders.
Soms gaat tandartsangst veel verder dan gewone spanning.
Je kunt bijvoorbeeld paniek ervaren, afspraken steeds opnieuw afzeggen, jarenlang tandheelkundige zorg vermijden of al dagen voor een afspraak slecht slapen.
Dan kan extra begeleiding zinvol zijn.
Er bestaan tandartsen die zich specifiek hebben toegelegd op de begeleiding en behandeling van mensen met ernstige tandartsangst. Ook psychologische behandeling kan bij uitgesproken angst of een tandartsfobie helpen.
Wanneer wij denken dat gespecialiseerde zorg beter bij jouw situatie past, bespreken we dat met je en kunnen we verwijzen.
Dat is geen mislukking van de behandeling.
Het betekent juist dat we kiezen voor de zorg die het beste bij jou past.
Bij kinderen is het extra belangrijk om negatieve ervaringen zoveel mogelijk te voorkomen.
Kinderen kijken bovendien sterk naar de reactie van hun ouders.
Daarom adviseren we ouders om een tandartsbezoek zo neutraal mogelijk te bespreken.
Zeg bijvoorbeeld:
“De tandarts gaat je tanden tellen en bekijken.”
In plaats van:
“Je hoeft echt niet bang te zijn, het doet helemaal geen pijn.”
Woorden als pijn, prik, boor of bang kunnen juist spanning oproepen voordat het kind überhaupt weet wat er gaat gebeuren.
De behandelaar kan zelf uitleg geven in woorden die passen bij de leeftijd en ontwikkeling van het kind.
Forceren is zelden de beste manier om vertrouwen op te bouwen.
Soms lukt tijdens een afspraak alleen kijken. Een volgende keer lukt misschien iets meer.
Die kleine stappen kunnen juist belangrijk zijn om te voorkomen dat een gewone spanning uiteindelijk uitgroeit tot langdurige tandartsangst.
Bij kinderen gebruiken we daarom waar mogelijk een stapsgewijze aanpak waarbij kennismaken, uitleg, laten zien en positieve ervaringen centraal staan.
Het vervelende van tandartsangst is dat vermijden op korte termijn opluchting geeft.
Je zegt de afspraak af en denkt:
Gelukkig, ik hoef vandaag niet.
Maar bij de volgende afspraak is de spanning meestal niet kleiner geworden.
Ondertussen kunnen tandheelkundige problemen zich verder ontwikkelen.
Juist daarom kan een korte controle waarbij nog nauwelijks iets gebeurt een belangrijke eerste stap zijn.
Je hoeft niet meteen moedig genoeg te zijn voor een wortelkanaalbehandeling, extractie of uitgebreide restauratie.
Je hoeft alleen de volgende haalbare stap te zetten.
Binnen Mondzorg Oost werken meerdere tandartsen en mondhygiënisten. Iedere behandelaar heeft zijn of haar eigen manier van communiceren en behandelen.
Dat kan juist bij tandartsangst belangrijk zijn.
Wanneer je contact met ons opneemt, kun je aangeven:
Onze balie kan vervolgens helpen om een behandelaar te kiezen die zo goed mogelijk bij je past.
Het uitgangspunt is niet dat jij je moet aanpassen aan de tandarts.
Wij proberen de behandeling zo in te richten dat jij stap voor stap weer vertrouwen kunt opbouwen.
Ons doel is niet om je te beoordelen, maar om te kijken hoe je mond er nu voor staat en wat er vanaf vandaag mogelijk is. Vertel gerust dat schaamte of angst een rol speelt.
Ja, afhankelijk van de situatie kan een eerste afspraak vooral worden gebruikt voor kennismaking, onderzoek en het bespreken van de mogelijkheden.
Je kunt vooraf een stopsignaal met je behandelaar afspreken, bijvoorbeeld je hand opsteken. De behandelaar kan dan zodra dat veilig kan stoppen.
Dat kan vaak prettig zijn. Bespreek vooraf met de praktijk of jouw begeleider tijdens het onderzoek of de behandeling aanwezig kan zijn.
Bij veel behandelingen is dat mogelijk. Vraag het even aan je behandelaar.
Vertel dat vooraf. De behandelaar kan de verdoving en de manier waarop die wordt gegeven met je bespreken en rekening houden met wat voor jou prettig is.
Goede lokale verdoving kan scherpe pijn bij veel behandelingen voorkomen. Het is echter niet zorgvuldig om te beloven dat iedere behandeling altijd volledig pijnloos is. Geef het meteen aan wanneer iets pijn doet.
Ja. Bij ernstige angst kunnen specifieke angstbegeleiding en psychologische behandelmethoden helpen. Er bestaan ook tandartsen met speciale expertise in angstbegeleiding.
Niet altijd, maar positieve vroege ervaringen, rustige uitleg en een stapsgewijze benadering kunnen helpen voorkomen dat normale spanning groter wordt.
Je kunt Mondzorg Oost ook per e-mail benaderen. Zet er gerust eenvoudig bij:
“Ik ben erg angstig voor de tandarts en vind het moeilijk om een afspraak te maken.”
Dan weten wij meteen dat we daar bij het contact rekening mee moeten houden.
Bang zijn voor de tandarts betekent niet dat je eerst je angst moet overwinnen voordat je geholpen kunt worden.
Begin kleiner.
Vertel dat je bang bent. Spreek af wat je helpt. Houd de regie met een stopsignaal. Laat eerst alleen onderzoeken wanneer dat passend is. En verdeel een eventuele behandeling in overzichtelijke stappen.
Bij ernstige tandartsangst kan extra of gespecialiseerde begeleiding nodig zijn.
Bij Mondzorg Oost in Nijmegen kijken we daarom niet alleen naar je tanden.
We willen eerst begrijpen wat jij nodig hebt om überhaupt in die stoel te kunnen zitten.
En soms is de eerste succesvolle behandeling heel eenvoudig:
binnenkomen, kennismaken en weer naar huis gaan met het gevoel: dit durf ik nog een keer.
Wil je een afspraak maken en ben je bang voor de tandarts? Vertel het ons direct bij je aanmelding. Dan kunnen we daar vanaf het eerste contact rekening mee houden.
Mondzorg Oost
Nijmegen
Auteur: Richard Suy
E-mail: balie@mondzorgoost.nl
Telefoon: 024 – 329 4238
