Maar er is iets belangrijks dat we je graag willen meegeven:
Je hoeft eerst helemaal niet van je tandartsangst af te zijn voordat je weer naar de tandarts kunt.
Bij Mondzorg Oost in Nijmegen beginnen we daarom bij angst liever niet met behandelen.
We beginnen met begrijpen.
Waar ben je precies bang voor? Wat helpt jou? En wat heb je nodig om de regie te houden?
Tandarts Mariella Hordijk, geeft je inzicht:
Tandartsangst wordt voor veel mensen beter wanneer er weer voorspelbaarheid, vertrouwen en controle ontstaat.
Dat kan verrassend eenvoudig beginnen.
Vertel bijvoorbeeld vóór de afspraak dat je gespannen bent.
Spreek een stopsignaal af.
Laat vooraf uitleggen wat er gaat gebeuren — of geef juist aan dat je liever niet ieder detail wilt horen.
En wanneer nodig beginnen we met een korte afspraak waarin nog nauwelijks wordt behandeld.
Je hoeft dus niet eerst te kunnen zeggen:
“Ik ben niet meer bang.”
Een veel realistischer doel is:
“Ik vind het nog steeds spannend, maar ik weet wat er gebeurt en ik houd zelf invloed.”
Tandartsangst is geen klein randverschijnsel.
Een grote internationale systematische review onderzocht 233 studies uit 49 landen naar factoren die patiënten beïnvloeden bij de keuze om tandheelkundige zorg wel of niet te accepteren.
Tandartsangst kwam in 64 onderzoeken naar voren als belangrijke factor.
Daarmee behoorde angst tot de meest terugkerende factoren in de tandheelkundige besluitvorming.
Dat vinden we belangrijk.
Want het betekent dat goede tandheelkundige zorg niet alleen gaat over:
Kan de tandarts deze kies technisch goed behandelen?
Maar ook:
Kan de patiënt de behandeling überhaupt aangaan?
Sommige mensen zeggen direct:
“Ik ben doodsbang voor de tandarts.”
Maar angst is lang niet altijd zo herkenbaar.
Misschien herken je jezelf eerder in:
Dat zijn allemaal redenen waarom iemand zorg kan vermijden.
En die verdienen aandacht.
Dit is misschien het verraderlijkste van tandartsangst.
Je hebt donderdag een afspraak.
Woensdagavond neemt de spanning toe.
Donderdagochtend bel je af.
En direct daarna voel je:
opluchting.
Dat is precies waarom vermijden zo krachtig kan worden.
Je brein leert:
tandarts → angst → afspraak afzeggen → opluchting
Alleen verandert het probleem in de mond daardoor niet.
Een klein gaatje kan groter worden.
Ontstoken tandvlees kan verder verslechteren.
Een afgebroken tand kan ingewikkelder worden.
En wanneer je uiteindelijk tóch moet gaan, is de behandeling soms uitgebreider dan wanneer je eerder was gekomen.
Zo kan een zichzelf versterkende cirkel ontstaan.
Angst leidt tot vermijden → vermijden leidt tot grotere problemen → grotere problemen maken de volgende afspraak spannender.
Ons doel is die cirkel samen op een haalbare plek te doorbreken.
Dit zien we regelmatig bij mensen die lang niet bij de tandarts zijn geweest.
Ze zeggen:
“Ik schaam me gewoon.”
En daaronder zit vaak een hele stapel gedachten.
Wat zullen ze denken?
Ze zien vast dat ik slecht heb gepoetst.
Ik krijg waarschijnlijk een preek.
Er moet vast van alles gebeuren.
Die gedachten kunnen uiteindelijk net zo'n grote barrière worden als angst voor pijn.
Daarom vinden we één zin belangrijk:
De toestand van je gebit vandaag is een uitgangspunt, geen rapportcijfer over jou als persoon.
We hoeven niet uitgebreid te bespreken waarom je vijf jaar geleden niet gekomen bent.
We moeten vooral weten:
Waar staan we nu?
En:
Wat is vanaf vandaag haalbaar?
Waarschijnlijk iets veel minder spectaculairs dan jij denkt.
Tandartsen en mondhygiënisten zien dagelijks:
Dat is ons vak.
We kijken dus niet:
“Hoe heeft iemand het zover laten komen?”
We kijken:
“Wat is hier aan de hand en wat kunnen we doen?”
Dat verschil is belangrijk.
Een eerste afspraak hoeft niet automatisch te betekenen:
stoel achterover → verdoving → behandeling.
Bij forse spanning kan een eerste afspraak bijvoorbeeld bestaan uit:
Soms is de grootste winst van die eerste afspraak helemaal niet tandheelkundig.
Het is:
je bent binnengekomen en je bent weer naar buiten gegaan met het gevoel dat het meeviel.
Daar kun je op voortbouwen.
De tekst die Mondzorg Oost hiervoor al gebruikt, vat het mooi samen: voorspelbaarheid en controle staan centraal, en voor sommige mensen zijn een paar rustige positieve ervaringen genoeg om vertrouwen terug te krijgen.
Een veel voorkomende angst tijdens tandheelkundige behandeling is:
“Wat als ik wil dat ze stoppen en dat niet kan zeggen?”
Je ligt achterover.
Je kunt niet gemakkelijk praten.
En iemand is in je mond aan het behandelen.
Dat kan een kwetsbaar gevoel geven.
Daarom kan een eenvoudig stopsignaal veel doen.
Bijvoorbeeld:
Spreek het vooraf af.
Als jij je hand opsteekt, stopt de behandelaar zodra dat veilig kan.
Alleen al weten dat je invloed houdt, kan spanning verminderen.
Dat stopsignaal is ook onderdeel van de bestaande patiëntgerichte aanpak bij Mondzorg Oost.
Dit verschilt enorm per patiënt.
De één vindt het prettig als we zeggen:
“Ik raak nu je tand aan.”
“Je voelt zo wat druk.”
“Dit gedeelte duurt ongeveer twintig seconden.”
De ander denkt:
“Alsjeblieft, vertel me niet ieder detail.”
Geen van beide is beter.
Daarom stellen we liever één eenvoudige vraag:
Wat helpt jou?
Misschien wil je:
Goede communicatie is geen standaardtekst.
Het is afstemmen.
Onderzoek naar tandartsangst laat bovendien zien dat vertrouwen, communicatie en schaamte sterk met elkaar verweven kunnen zijn.
Dat is waarschijnlijk een van de meest begrijpelijke angsten.
Vertel dat daarom expliciet.
Moderne lokale verdoving maakt het mogelijk veel behandelingen zonder scherpe pijn uit te voeren.
Maar wij vinden het onverstandig om te beloven:
“Je voelt absoluut niets.”
Wat we wél kunnen doen:
Je hoeft niet stil te blijven liggen omdat je denkt dat pijn “erbij hoort”.
Je hoeft pijn niet te verdragen om een goede patiënt te zijn.
Ook dit komt veel voor.
Soms is iemand niet bang voor de behandeling, maar uitsluitend voor de injectie.
Zeg dat gewoon.
De ene patiënt wil precies weten wanneer de verdoving wordt gegeven.
De andere wil:
niets zien, niets horen, gewoon rustig doen.
Ook daar kunnen we rekening mee houden.
Dit is een fascinerende reden om níét naar de tandarts te gaan.
Je vermoedt dat er iets mis is.
En juist daarom wil je liever niet weten wat.
Dat geeft tijdelijk rust.
Maar het probleem is natuurlijk dat niets weten het tandheelkundige probleem niet kleiner maakt.
Onze ervaring is dat duidelijkheid vaak minder belastend is dan onzekerheid.
Na onderzoek kunnen we bijvoorbeeld onderscheid maken tussen:
Dan wordt:
“Mijn hele gebit zal wel verschrikkelijk zijn”
ineens:
“We hebben drie aandachtspunten en dit is de volgorde.”
Dat voelt heel anders.
Dit wordt soms onderschat.
Mensen stellen behandeling niet alleen uit omdat ze bang zijn voor de boor.
Ze denken:
“Wat als er iets gevonden wordt wat ik niet kan betalen?”
De internationale systematische review naar tandheelkundige behandelkeuzes vond directe eigen kosten zelfs als de meest frequent gerapporteerde factor; tandartsangst kwam direct daarna. De auteurs beschrijven bovendien dat financiële barrières en angst elkaar kunnen versterken.
Daarom vinden we financiële duidelijkheid onderdeel van goede communicatie.
Bij uitgebreidere behandelingen bespreken we vooraf:
Een rekening hoort geen onderdeel van de verdoving te zijn.
Je wilt hem liever vooraf zien aankomen.
Stel dat je na zes jaar weer naar de tandarts gaat en er blijkt behoorlijk wat te moeten gebeuren.
Dan kan een behandelplan op papier overweldigend zijn.
Maar een behandelplan hoeft niet hetzelfde te zijn als:
alles volgende week uitvoeren.
We kunnen samen prioriteiten stellen.
pijn, infectie en urgente problemen.
problemen die belangrijk zijn maar gepland kunnen worden.
herstel en preventie.
Zo verandert:
“Ik moet mijn hele gebit laten doen”
in:
“Dit is stap één.”
En één stap is psychologisch vaak veel gemakkelijker dan twintig.
Wij hoeven iemand met jarenlange tandartsangst niet tijdens afspraak één te bewijzen dat een volledige kroonpreparatie “hartstikke leuk” kan zijn.
Dat is meestal niet nodig.
Een positieve ervaring kan veel kleiner zijn.
Bijvoorbeeld:
“Ik ben gegaan.”
“Ze luisterden.”
“Niemand vond iets van mij.”
“Ik mocht stoppen.”
“Er gebeurde precies wat we vooraf hadden afgesproken.”
Dat zijn kleine dingen.
Maar vertrouwen wordt vaak precies zo opgebouwd.
Niet met grote woorden.
Met voorspelbare ervaringen.
Een partner, familielid of vriend kan steun geven.
Bespreek vooraf met de praktijk of die persoon tijdens de afspraak aanwezig kan zijn.
Voor sommige patiënten werkt dit heel goed.
Andere patiënten merken juist dat ze rustiger zijn wanneer ze zelfstandig met de behandelaar communiceren.
Ook hier geldt:
wat helpt jou?
Oortjes met muziek of een podcast kunnen prettig zijn.
Afleidingstechnieken worden ook onderzocht als manier om angst rondom tandheelkundige behandeling te verminderen.
Bij kinderen laat onderzoek bijvoorbeeld gunstige effecten zien van verschillende niet-medicamenteuze vormen van afleiding, waaronder muziek, al moet de keuze altijd passen bij het kind en de behandeling.
Vraag je behandelaar wel even of het tijdens jouw behandeling praktisch en veilig is.
Sommige mensen krijgen vooraf het advies:
“Je moet gewoon rustig ademhalen.”
Dat klinkt makkelijker dan het soms is.
Een eenvoudige aanpak kan helpen:
adem rustig in en laat de uitademing iets langer duren.
Ontspan bewust je schouders.
Voel je voeten.
Of richt je aandacht op muziek.
Maar wordt juist dát weer iets waarvan je denkt:
“Doe ik mijn ademhaling nu wel goed?”
Stop er dan mee.
Je hoeft tijdens een tandartsafspraak niet ook nog een mindfulnessdiploma te halen.
Het doel is alleen:
iets vinden wat jou helpt.
Er is verschil tussen spanning en ernstige tandartsangst.
Misschien:
Dan kan gespecialiseerde begeleiding zinvol zijn.
Er zijn tandartsen die zich specifiek richten op ernstige tandartsangst en ook psychologische behandelmethoden kunnen een rol spelen.
Wanneer wij denken dat dergelijke expertise beter bij je past, bespreken we dat.
Dat is geen mislukking.
Goede zorg betekent ook weten wanneer iemand elders betere hulp kan krijgen.
Bij bepaalde patiënten en behandelingen kan medicamenteuze ondersteuning of sedatie onderdeel zijn van een behandelstrategie.
Maar wij vinden het belangrijk dat dit niet automatisch het eerste antwoord op angst wordt.
De kernvragen blijven:
Waarom ben je bang?
Wat helpt?
Kunnen we vertrouwen en controle vergroten?
En wanneer aanvullende medicamenteuze ondersteuning passend is, moet dat zorgvuldig worden geïndiceerd en uitgevoerd.
Bij kinderen vinden we het extra belangrijk om gewone spanning niet onnodig groter te maken.
Kinderen luisteren verrassend goed naar de woorden van ouders.
Daarom is:
“Je hoeft echt niet bang te zijn, de prik doet helemaal geen pijn!”
vaak minder handig dan bedoeld.
Het kind hoort vooral:
BANG. PRIK. PIJN.
Een neutralere zin werkt vaak beter:
“De tandarts gaat naar je tanden kijken en vertelt wat er gaat gebeuren.”
De behandelaar kan vervolgens woorden gebruiken die passen bij de leeftijd en ontwikkeling van het kind.
Dit is lastig voor ouders die zelf vervelende tandheelkundige ervaringen hebben gehad.
Je wilt je kind beschermen.
Dus vertel je misschien:
“Mama was vroeger ook doodsbang.”
Of:
“Ze gaan echt niet boren hoor.”
Maar daarmee introduceer je soms precies de begrippen waar het kind zelf nog helemaal niet mee bezig was.
Probeer daarom neutraal te blijven.
Je hoeft niet overdreven enthousiast te roepen dat de tandarts het leukste uitje van de week wordt.
Gewoon normaal is prima.
Forceren is zelden een goede basis voor langdurig vertrouwen.
Soms lukt vandaag alleen:
in de stoel zitten.
Volgende keer:
mond open.
Daarna:
tanden tellen.
Stap voor stap.
Dat kost soms wat meer tijd.
Maar een kind heeft hopelijk nog tientallen jaren tandheelkundige zorg voor zich.
Dan is investeren in vertrouwen aan het begin bepaald geen verloren tijd.
Een tandheelkundige behandeling is bijzonder.
Iemand komt heel dichtbij.
Je ligt achterover.
Je mond is open.
Je kunt tijdelijk niet praten.
Dat vraagt vertrouwen.
De systematische review naar behandelbeslissingen noemt vertrouwen in tandarts en team expliciet als een factor die de bereidheid tot behandeling kan beïnvloeden en stelt dat een open, empathische en ondersteunende omgeving regelmatig zorggebruik kan faciliteren.
Daarom vinden wij communicatie niet de vriendelijke verpakking rondom technische tandheelkunde.
Communicatie ís onderdeel van goede tandheelkunde.
Bij Mondzorg Oost werken meerdere tandartsen, mondhygiënisten en collega's met verschillende persoonlijkheden.
Dat is bij angst juist een voordeel.
Niet iedere patiënt past bij dezelfde behandelaar.
De één zoekt iemand die heel rustig en precies uitlegt.
De ander juist iemand die:
“niet zo veel praat en gewoon ontspannen doet.”
Vertel daarom bij het maken van je afspraak:
Onze balie kan daar bij het plannen rekening mee houden.
Het uitgangspunt is niet:
jij moet jezelf passend maken voor onze praktijk.
We proberen juist een situatie te creëren waarin jij de volgende stap wél kunt zetten.
Die benadering sluit aan op de bestaande werkwijze binnen Mondzorg Oost, waarin patiënten expliciet worden uitgenodigd vooraf te vertellen waar ze bang voor zijn en wat hen helpt.
Daar hoort ook iets bij.
Een rustige benadering betekent niet dat we problemen mooier maken dan ze zijn.
Als een tand ernstig ontstoken is, vertellen we dat.
Als behandeling nodig is, leggen we uit waarom.
Als iets geld kost, proberen we daar vooraf duidelijk over te zijn.
Als een tand niet meer behouden kan worden, gaan we niet zeggen dat het allemaal vanzelf goedkomt.
Rust ontstaat niet door de waarheid weg te laten. Rust ontstaat wanneer je weet waar je aan toe bent.
Internationale studies vinden uiteenlopende prevalenties. Een meta-analyse bij volwassenen schatte tandartsangst op ongeveer 15%, met kleinere groepen die hoge of ernstige angst ervaren. De precieze percentages verschillen sterk per definitie, populatie en meetmethode.
Ja, graag. Het liefst al bij het maken van de afspraak. Dan kunnen we er vanaf het eerste contact rekening mee houden.
Nee. We zien vaker patiënten die jarenlang hebben uitgesteld. Het belangrijkste is niet wanneer je voor het laatst geweest bent, maar dat we nu samen kunnen kijken waar je staat.
Dat kan in veel situaties een goede eerste stap zijn. We kunnen onderzoeken, uitleg geven en samen bepalen wat daarna nodig en haalbaar is.
Onderzoek en diagnostiek kunnen nodig zijn om verantwoord advies te geven, maar een behandelplan wordt met je besproken. Niet alles hoeft automatisch tijdens dezelfde afspraak uitgevoerd te worden.
Spreek vooraf een duidelijk stopsignaal af, bijvoorbeeld je hand opsteken.
Vaak wel. Vraag het bij het maken van de afspraak.
Bij veel behandelingen kan dat. Overleg even met de behandelaar.
Vertel het. We kunnen verdoving, stopsignalen en behandelstappen vooraf bespreken.
Zeg dat gerust. Ons doel is niet beoordelen waarom je gebit geworden is zoals het is, maar kijken wat er vanaf vandaag mogelijk is.
Ook dat mag je gewoon zeggen. We kunnen uitleggen welke behandeling urgent is, welke mogelijkheden bestaan en welke kosten je kunt verwachten.
Bij ernstige angst of een echte tandartsfobie kan gespecialiseerde tandheelkundige of psychologische begeleiding verstandig zijn.
Misschien lees je dit artikel omdat je al maanden denkt:
ik moet eigenlijk weer eens gaan.
Dan hoef je na het lezen van deze pagina niet ineens van je angst af te zijn.
Je hoeft ook niet alvast te beslissen over behandelingen waarvan je nog niet eens weet of je ze nodig hebt.
Je kunt beginnen met iets veel kleiners.
Bellen.
Of mailen.
En zeggen:
“Ik ben bang voor de tandarts en daarom stel ik dit steeds uit.”
Dat is genoeg.
Dan weten wij waar we moeten beginnen.
Niet bij de boor.
Niet bij de behandelstoel.
Maar bij jou.
Want soms is een bijzonder succesvolle eerste afspraak:
binnenkomen, kennismaken, duidelijkheid krijgen en naar huis gaan met de gedachte: dit durf ik nog een keer.
📍 Mondzorg Oost – Nijmegen
Berg en Dalseweg 63
6522 BB Nijmegen
📞 024 – 329 42 38
📧 balie@mondzorgoost.nl
Bang voor de tandarts? Je hoeft niet eerst dapper te worden. Je hoeft alleen de eerste haalbare stap te zetten.
Felgner S, Handrock JF, Schroll CC et al. Decision-making regarding dental treatments – What factors matter from patients’ perspective? A systematic review. BMC Oral Health. 2025/2026. Internationale systematische review van 233 onderzoeken uit 49 landen. Directe kosten en tandartsangst behoorden tot de meest frequent geïdentificeerde factoren bij behandelbeslissingen.
Silveira ER et al. Estimated prevalence of dental fear in adults: a systematic review and meta-analysis. Journal of Dentistry. 2021. Meta-analyse naar de wereldwijde prevalentie van tandartsangst bij volwassenen.
Yuan S et al. Communication, Trust and Dental Anxiety: A Person-Centred Approach for Dental Attendance Behaviours. Dentistry Journal. 2020. Onderzoek naar relaties tussen communicatie, vertrouwen, schaamte en tandartsangst.
Kong X et al. Non-pharmacological interventions for reducing dental anxiety in pediatric dentistry: a systematic review and network meta-analysis. BMC Oral Health. 2024. Vergelijking van verschillende niet-medicamenteuze interventies bij tandartsangst bij kinderen.
